گفت و گوهای من و مسیحیان

ـــــــــــــــــــــــــــــــ ▪ ـــــــــــــــــــــــــــــــ

درس ششم:
آشنایی با کتاب مقدس

ـــــــــــــــــــــــــــــــ ▪ ـــــــــــــــــــــــــــــــ

در این درس از فراگیر انتظار می‌رود از این موضوعها شناخت کافی به دست آورد:

1. عهد قدیم و عهد جدید؛

2. کتابهای قانون ثانی(اپوکریفا)؛

3. کتابهای سوداپیگرافایی و اناجیل غیر رسمی.

کتاب مقدس

کتاب مقدس مسیحیان تنها انجیل نیست، بلکه  مجموعه‌ای از نوشته‌های کوچک و بزرگ است که مسیحیان آن را «کتاب آسمانی و الهی» خود می‌دانند و در اصطلاح به آن، «عهدین» یا «کتاب مقدس» (به انگلیسی bible ) گفته می‌شود.[1] که مجموعه 66 کتاب یا بیشتر را شامل میشود . و تمامی این کتاب های برای مسیحیان مقدس میباشد.

عهدین

عنوان «عهدین» به این اعتقاد مسیحیان اشاره داشته دارد که خداوند برای نجات انسانها، دو عهد و پیمان [2] با آنها بسته است:

الف) «عهد عتیق» (old Testament): بر اساس این عهد، خداوند، تورات (به معنای «شریعت و قانون») را بر موسی نازل کرده است و از بنی اسرائیل می‌خواهد که به آن عمل کنند:

ای اسرائیل! فرایض و احکامی را که من امروز به گوش شما می‌گویم، بشنوید تا آنها را یاد بگیرید و متوجه باشید که آنها را به جا آورید! یَهُوَه، خدای ما، با ما در حوریب عهد بست. (تثنیه، 5:  1 و 2)

همچنین به ارمیای نبی می‌فرماید:

اما خداوند مى‌گوید این است عهدى که بعد از این ایام با خاندان اسرائیل خواهم بست. شریعت خود را در باطن ایشان خواهم نهاد و آن را بر دل ایشان خواهم نگاشت و من خداى ایشان خواهم بود و ایشان قوم من خواهند بود. (ارمیا، ۳۱: ۳۳)

این عهد و پیمان، ابتدا با حضرت ابراهیم%  بسته شد و در زمان حضرت موسی% تجدید و تحکیم یافت و به اعتقاد مسیحیان  با ظهور حضرت عیسی%، دوران آن پایان پذیرفت.

ب) «عهد جدید» (New Testament): خداوند عهد دیگری با انسان بست که بر اساس آن، نجات انسان از راه ایمان به پسر خدا بودن حضرت عیسی%  و قربانی شدن او به عنوان کفارۀ گناهان انسان‌‌هاست. شروع عهد ایمان، تاریخ انقضای عهد شریعت است. پولس نیز در نامه‌اش به غلاطیان می‌نویسد:

امّا قبل از آمدن ایمان، زیر شریعت نگاه داشته بودیم و برای آن ایمانی که ‌باید مکشوف شود، بسته شده بودیم. پس شریعت، لالای ما شد تا به مسیح برساند تا از ایمان عادل شمرده شویم، ولی چون ایمان آمد، دیگر زیر دست لالا نیستیم. (غلاطیان، 3:23 ـ 25)

با توجه به این تقسیم‌بندی، کتابهای مربوط به دورۀ اول را «عهد عتیق» و کتابهای مربوط به دورۀ دوم را «عهد جدید» می‌خوانند. مسیحیان، هر دو قسمت را مقدس و الهامی می‌شمارند. یهودیان بر خلاف مسیحیان معتقدند که خدا تنها یک پیمان با انسان بسته و آن همان پیمان «شریعت موسوی» است و یگانه راه نجات، عمل به شریعت و احکام الهی است. بر این اساس، آنها تنها بخش «عهد عتیق» را ـ که «تنخ» می‌نامند ـ قبول دارند.

عهد عتیق و عهد جدید به طور یکسان برای مسیحیان مقدس است و مجموعه آن را الهامی می‌دانند. تعالیم کلیسای کاتولیک  بیان می‌کند: 

كليساى مادر مقدّس با تكيه بر ايمان دوره حواريون، تمام كتابهاى عهد قديم و جديد را با تمام بخشهاى آن، مقدّس و قانونى مى‌شمارد؛ زيرا آنها به الهام روح القدس نوشته شده است و از اين جهت، خدا مصنّف آنهاست و به همين عنوان به كليسا واگذار شده‌اند... . عهد عتيق جزو لاينفك كتاب مقدّس است. كتاب‌هاى آن وحى الهى است و ارزش دایمى دارد؛ زيرا پيمان قديم هرگز نقص نشده است... مسيحيان، عهد عتيق را به عنوان كلمة حقيقى خدا محترم می‌شمارند. كليسا همواره با تصور طرد عهد عتيق با اين مستمسك كه عهد جديد آن را بی اعتبار كرده است (ماركيونيسم)، به شدت مخالفت كرده است.[3]

عهد عتیق

عهد عتیق نزدیک  به سه چهارم کتاب مقدس را در بر می‌گیرد. این مجموعه به پیامبران یا اولیایی منسوب است که از 1400 تا 430 سال  قبل از میلاد مسیح می‌زیستند. عهد عتيق مجموعاً 39 كتاب است که بر اساس ترجمه سبعینیه شامل 17 كتاب تاريخ و احكام، 5 كتاب مواعظ، حكم و نيايش و 17 كتاب نبوات (پيش‌گويي‌ها) می‌شود. این مجموعه به عبري و كلداني نگاشته شد و قبلا توضیح داده شد که یهودیان نیز عینا همین مجموعه را به عنوان کتاب مقدس قبول دارند، ولی از نظر چینش کتابها و تعداد آنها متفاوت است.

بخش تاریخی

هفده کتاب اول، کتابهای تاریخی هستند که محتوی تاریخ از آفرینش آدم تا پیدایش قوم بنی‌ اسرائیل و اسارت بابلی بیان می‌کنند. به پنج کتاب نخست، تورات گفته می‌شود که عبارتند از:

1. پیدایش (Genesis): این کتاب، داستان آفرینش جهان، خلقت آدم و حوا، نوح، ابراهیم، اسحاق و یعقوب را تا وفات یوسف بیان می‌کند.
2. خروج (Exodus): این کتاب، داستان زندگی حضرت موسی% و رشد وی در کاخ فرعون و فرار به مدین و بازگشت موسی و خروج بنی اسرائیل از مصر و شکافته شدن دریا و سالهای سرگردانی در صحرای سینا را بیان می‌کند.
3. لاویان (Leviticus): در این کتاب، احکام کاهنان، قربانی‌ها، تطهیر، احکام جزایی، روز شنبه، سال یوئیل و زکات آمده است.
4. اعداد (Numbers): این کتاب، داستان 40 سال سرگردانی در بیابان را شرح می‌دهد.
5. تثنیه (Deuteronomy): در این کتاب، بخشی از اتفاقات 40 سال سرگردانی و برخی از احکام تکرار شده است.

یهودیان و مسیحیان سنتی، حضرت موسی% را نویسنده واقعی تورات می‌دانند.[4] البته در اینکه آیا واقعا تورات کنونی همان تورات موسی است، تردیدهایی جدّی وجود دارد. در نگرش اسلامی نیز کتابی به نام تورات بر حضرت موسی% نازل شده است،[5] اما ممکن است در شکل نزول بین کتابهای آسمانی تفاوت باشد. علامه طباطبایی با استناد به آیات 145[6] و 154[7] سوره اعراف، نزول تورات را به شکل الواح، مسلّم و قطعی قلمداد می‌فرماید.[8] 

دیگر کتابهای تاریخی عهد عتیق عبارتند از:

1. یوشع (Joshua): این کتاب، داستان زعامت یوشع بر بنی اسرائیل و فتح سرزمین موعود را به دست وی بیان می‌کند.
2. داوران (Judges): این کتاب، داستان 300 سال آوارگی بنی اسرائیل را بعد از موسی بیان می‌کند. در این مدت، خداوند چندین داور برای رهبری ایشان انتخاب کرد.
3. روت (Ruth): این کتاب، داستان زندگی زنی از موآبیان است که با یک یهودی ازدواج کرد و داوود از نسل وی متولد ‌شد.
4. اول سموئیل (1.Samuel): این کتاب، داستان سموئیل شائول را بیان می‌کند. سموئیل، آخرین داور بود و رهبری قوم را به عهده داشت. او، شائول را به پادشاهی بنی اسرائیل انتخاب کرد و بعدها شائول نافرمانی کرد.
5. دوم سموئیل (2.Samuel): داوود بعد از شائول در یهودا به سلطنت رسید. 7 سال بعد، پادشاه تمامی قبایل اسرائیل شد و مدتی بر اسرائیل  حکومت کرد. این کتاب، وقایع پادشاهی داوود را بیان می‌کند.
6. اول پادشاهان (1.Kings): این کتاب، شرح داستان زندگی سلیمان و جانشینان اوست. سلیمان به جانشینی داوود منصوب ‌شد و بعد از فوت پدرش زمام سلطنت را به دست گرفت و سالها سلطنت کرد. پس از وی، ده سبط به فرماندهی یکی از فرماندهان سابق سپاه سلیمان  به نام یَرُبعام در قسمت شمالی، کشور اسرائیل و دو سبط به پادشاهی رَحُبعام، پسر سلیمان در قسمت جنوبی، کشور یهودا را تشکیل دادند.
7. دوم پادشاهان (2.Kings): در این کتاب، داستان پادشاهان دو کشور اسرائیل و یهودا بیان شده است. هر دو کشور توسط آشوریان و بابلیان نابود شدند.
8. اول تواریخ (1.Chronicles): این کتاب تقریبا تکرار مطالب دوم سموئیل است. 9 فصل اول این کتاب صرفا نقل نسب‌نامه از زمان آدم تا بازگشت از اسارت است و ادامه آن نیز به بررسی زندگی داوود تا مرگ می‌پردازد.
9. دوم تواریخ (2.Chronicles): در ده فصل اول این کتاب، زندگی سلیمان و شکوه و عظمتش بیان شده است. پس از وی، حکومتش به دو بخش اسرائیل و یهودا تقسیم ‌شد. فصل10 تا 36 این کتاب نیز  حاوی تاریخ حکومت یهودا و پادشاهان این دوره است.
10. عِزرا (Ezra): این کتاب، داستان آزادی یهودیان از اسارت و بازسازی معبد را بیان می‌کند. عِزرا نام کاهنی است که بعد از بازگشت از اسارت وظیفه رهبری قوم را به عهده گرفت.
11. نِحِمیا (Nehemiah): این کتاب نیز ادامه داستان بازگشت بنی اسرائیل و بنای دیوار اورشلیم را بیان می‌کند. نِحِمیا، ساقی پادشاه ایران بود که به حکومت فلسطین منصوب ‌شد.
12. اِستِر (Esther): این کتاب، داستان ازدواج یک دختر یهودی به نام استر با خشایار شاه و کشتار هامان به همراه 75 هزار ایرانی را بیان می‌کند.

کتابهای اشعار و حکمت

پنج کتاب به کتابهای اشعار یا حکمت معروفند که به عصر طلایی یهود یعنی حکومت داوود و سلیمان مربوط می‌شوند. این متون وزن و قافیه ندارند، اما چون دارای تطابق و ترادف در جملات هستند، شعر خوانده می‌شوند.

1. اَیوب (Job):  ایوب، مردی حکیم، ثروتمند و شکرگزار بود که خدا، او را با مصیبتهایی سخت آزمود. این کتاب، شرح زندگی ایوب و رنجهای اوست.
2. مَزامیر (Psalms): این کتاب شامل 150 سرود و نیایش است که بخشی از آن مربوط به داوود و بخشی مربوط به دیگران است.
3. اَمثال (Proverbs): این کتاب با استفاده از صنعت مثل و مقایسه بین خوب و بد، دانا و احمق به پند و اندرز می‌پردازد. برخی از مثلها از سلیمان و برخی دیگر  از آگور بن یاقه و مادر لموئیل پادشاه است.
4. جامعه (Ecclesiastes): جامعه، کتابی با فلسفه هلنیستی منتسب به داوود است. نویسنده مفهوم زندگی را شهوت، حکمت و ثروت می‌داند و کل زندگی را پوچ و بیهوده قلمداد  می‌کند. البته آخرین نصیحت کتاب این است که انسان باید از خدا بترسد.
5. غَزل غَزلها (Song_of_Songs): سلیمان در این کتاب،  اشعاری در وصف زیبایی معشوقه‌اش سروده است.

کتابهای پیش‌گویی

هفده کتاب پایانی به کتابهای پیش‌گویی معروفند. این کتابها مربوط به 16 نبی هستند که بین سالهای 800 تا 400 قبل از میلاد زندگی می‌کردند. این انبیا در زمان ارتداد بنی اسرائیل می‌زیستند و همیشه به آنها هشدار می‌دادند که اگر توبه نکنید، خدا از شما انتقام خواهد گرفت و خرابی هیکل سلیمان و اسارت بنی اسرائیل را به سزای گناهان آنان پیش‌گویی کرده‌اند.[9] 

1. اِشَعیا (Isaiah): اشعیا (745 ـ 695 ق.م)، پیامبری از خاندان سلطنتی بود.  وی پیش‌گویی‌هایی در باره سقوط و نابودی مصر، حبشه، موآب، دمشق، بابل و اسارت بابلی، ظهور کوروش و بازگشت از اسارت کرد. او از مردم خواست از کارهای قبیح و آلوده دست بردارند و به سوی خدای قادر مطلق بازگردند.
2. اِرمیا (Jeremiah): ارمیا حدود 100 سال بعد از اشعیا (625 ق.م) از جانب خدا برای نبوت انتخاب ‌شد. او به ساکنان یهودا هشدار ‌داد اگر آنها از ارتدادشان توبه نکنند، اسیر بابلیان خواهند شد. مردم یهودا به وی توجه نکردند و پیش‌گویی‌های ارمیا رخ داد.
3. مَراثی اِرمیا (Lamentations of Jeremiah): ارمیا در این کتاب بر ویرانی اورشلیم و بیچارگی اهلش بعد از حمله نبوکد نصر سوگواری می‌کند. او علت این بلا و اسارت یهود را گناه قوم می‌داند.
4. حِزِقیال (Ezekiel): حزقیال یکی از انبیای بنی اسرائیل است که رؤیاهای زیادی می‌دید. وی همچنین پیش‌گویی‌هایی در باره نابودی بنی عمون، موآب، مصر و یأجوج و مأجوج می‌کرد. او در مکاشفه‌ای، هزاران استخوان پوسیده را زنده کرد.
5. دانیال (Daniel): دانیال در جوانی به اسارت در بابل برده شد و در آنجا بود که نبوکد نصر خوابی دید و در پی تعبیر خواب، وی به مقام وزارت نبوکد نصر ‌رسید. پس از سقوط بابل نیز در حکومت پارسیان به وزارت رسید.
6. هُوشِع (Hosea): در زمان هُوشِع (722 ق.م)، مردم، ثروتمند، اما ناسپاس و بت‌پرست شده بودند. خداوند برای اینکه نافرمانی اسرائیل را نشان دهد، به هوشع دستور ‌داد با فاحشه‌ای به نام جومر ازدواج کند تا آن زن با مردان دیگر معاشقه کند و از آنها فرزندانی  بیاورد.
7. یوئیل (Joel): در زمان یوئیل (750 ق.م)، مردم نسبت به خدا وفادار نبودند. او به مردم هشدار داد که خدا ملخهای بی‌شماری را برای تنبیه شما خواهد فرستاد و مزارعتان را نابود خواهد کرد. بعد از قحطی ناشی از هجوم ملخها، خدا گریه و ناله آنها را شنید و ملخها را بیرون راند.
8. عاموس (Amos): در زمان عاموس (751 ق.م)، مردم اسرائیل  شمالی، ثروتمند شده و در ظلم و فساد و بی بند و باری غوطه‌ور بودند. عاموس به آنها هشدار داد که مملکت اسرائیل به زودی نابود می‌شود و سی سال بعد، اسرائیل نابود شد.
9. عوبَدیا (Obadiah): در زمان عوبَدیا (586 ق.م)، اَدومی‌ها همواره با بنی اسرائیل در جنگ بودند. عوبَدیا نابودی اَدوم را به دلیل دشمنی‌اش با اسرائیل پیش‌گویی کرد.
10. یونُس (Jonah): در این کتاب، داستان یونس و رفتن در شکم ماهی بیان شده است.
11. میکاه (Micah):   میکاه (722 ق.م)، گناهان بنی اسرائیل را که شامل بت‌پرستی، بهره‌کشی از فقیران و سرپیچی از دستورهای خدا بود، به ایشان یادآوری و پیش‌بینی کرد که هر دو کشور اسرائیل و یهودا به زودی نابود می‌شوند.
12. ناحوم (Nahum): ناحوم (630 ق.م) پیش‌گویی کرد که خدا، نینوا، پایتخت آشوریان را نابود می‌کند. چند سال بعد از ناحوم، بابلیان با حمله به نینوا آن را نابود کردند.
13. حَبَقّوق (Habakkuk): حبقوق (605 ـ  586 ق.م) هشدار داد که به دلیل گناهان یهودا، بابلی‌های درنده‌خو بر ایشان مسلط خواهند شد.
14. صِفَنْيا (Zephaniah): صِفَنیای نبی (625 ق.م) پیش‌گویی کرد خدا مردمی را که عدالت نمیورزند مجازات نمیکند. این مجازات علاوه بر یهودا شامل فلسطین، مواب، مصر و آشور نیز می‌شد.
15. حَجَّی ْ (Haggai): حَجَّی(520 ق.م) از پیامبرانی است که از تبعید بابلی برگشت و دید مردم در بازسازی هیکل سستی می‌کنند و آن را نیمه‌کاره رها کرده‌اند و به ساختن خانه‌های زیبا برای خود مشغولند. از همین رو، خداوند خشک‌سالی شدیدی بر ایشان فرو فرستاد.
16. زِکَریا (Zechariah): زِکَریای نبی  در این کتاب، مردم را به بازسازی هیکل تشویق می‌کند.
17. مَلاکی (Malachi): در زمان مَلاکی(400 ق.م)، خانۀ خدا بازسازی ‌شد، ولی کاهنان فاسد شده بودند. ملاکی آنها را سرزنش و یادآوری کرد که اگر توبه نکنند، خدا ایشان را هلاک خواهد کرد. ملاکی، آخرین پیامبر عهد عتیق بود. 400 سال بعد، یحیی و عیسی%  به نبوت رسیدند.

تا کنون با 39 کتاب عهد عتیق آشنا شدید، ولی برخی فرقه‌های مسیحی به جز این 39 کتاب، چند کتاب دیگر را هم به مجموعه عهد عتیق می‌افزایند که در ادامه  با آن آشنا می‌شوید.

 اپوکریفا

در قرن چهارم قبل از میلاد، اسکندر مقدونی نیمی از جهان شناخته شده آن زمان از جمله فلسطین را به اشغال خود در آورد و بسیار کوشید تا زبان یونانی را زبان رسمی حکومت پهناورش کند. به تدریج، از اهمیت زبان عبری در میان یهودیان کاسته شد و جای آن را زبان یونانی گرفت. یکی از جانشینان اسکندر به نام  بَطلمیوس فیلادلفوس (Ptolemy philadelphos)، پادشاه مصر در سال 258 قبل از میلاد به یهودیان اسکندریه دستور داد که عهد قدیم را به زبان یونانی ترجمه کنند. این ترجمه با همکاری بیش از 70 نفر انجام شد و به ترجمۀ سبعینیّه یا هفتادین (Interpretation Septuaginta Virorum) معروف گردید. اکنون دو نسخه از عهد عتیق وجود دارد؛ نسخه عبری و نسخه یونانی، اما این دو نسخه با هم یکسان نیستند. در نسخۀ سبعینیّه، هفت کتاب وجود دارد که در نسخۀ عبری وجود ندارند. مشخص نبود که آیا کتابهای اضافه نسخه سبعینیه حجیت دارند یا ندارند. در سال 100 میلادی، سران یهودی شورایی در شهر جامنیا تشکیل دادند و به رسمیت تنها نسخه عبری رأی دادند و آنها را قانونی شمردند. بخشهای اضافی نسخه سبعینیه را نیز جعلی و غیر قانونی اعلام کردند. مسیحیان این رأی را نپسندیدند و نسخه سبعینیه را قانونی شمردند و آن را قانون ثانی (Deuterocanonecal) نامیدند. این وضعیت تا قرن شانزدهم میلادی به همین گونه بود تا اینکه پروتستانها بخش اضافی نسخه سبعینیه را مردود دانستند و به نسخه عبری مراجعه کردند و به آن عنوان اپوکریفا (Apocrypha) به معنای «مخفی و پوشیده» دادند.[10] کاتولیکها در شورای ترنت بر اعتبار آنها تأکید کردند.[11] کتابهای اضافه نسخه سبعینیه چنین است:

1. طُوبیت(Tobit): شرح حال پدر و پسري است  که با کمک فرشته خدا شفا می‌یابند.
2. یَهودیت(Judith): داستان زنی یهودی است که با نیرنگ، فرماندۀ سپاه دشمن را کشت و قوم را نجات داد.
3. اول مَکابیان(1.Maccabees): مکابی، لقب فردی است که سلوکیان را شکست داد و سلسلۀ مُکابیان را تأسیس کرد. بعد از او، برادرش، یوناتان و سپس برادر دیگرش، شمعون پادشاه شدند و شمعون با حیله به قتل ‌رسید.
4. دوم مَکابیان (2.Maccabees): این کتاب، نامه به یهودیان اورشلیم است و جشن افتتاح معبد و مبارزه با تفکر پوچ‌گرایی یهود توسط یهودیان مکابی از مطالب آن است.
5. حکمت یَشوع بن سیراخ (Sirach): بر یگانگی خدا، عالم ابدی و مقدس بودن رحمت خدا تأکید می‌کند.
6. کتاب حکمت سلیمان(Book_of_Wisdom): منش و سلوک ابرار و کفّار و تمجید حکمت را بیان می‌دارد.
7. باروک(Baruch): حوادث رخ داده هنگام تخریب معبد را شرح می‌دهد. در فصل ششم این کتاب، رساله ارمیا (The Letter of Jeremiah )وجود دارد که برخی آن را کتاب مستقل می‌دانند.
8. اضافات استر(Greek Additions to Esther): در این کتاب، چند فصل اضافه بر داستان استر وجود دارد، از جمله  متن نامه خشایار شاه برای کشتار دشمنان یهود و دعای استر.
9. اضافات  دانیال: فصل 13 و 14 دانیال، سه داستان اضافه‌تر دارد: غزل سه جوان(The Prayer of Azariah and Song of the Three Holy Children) (دعای سه جوانی که به جرم سجده نکردن برای بت به دست نبوکد نصر سوزانده شدند، ولی نسوختند)؛ قصه سوسنه (Susanna) (زن زیبایی که حاضر به فحشا نشد و دسیسه‌گران به او تهمت زنا زدند)؛ بعل و اژدها (Bel and the Dragon) (مردم، خدای مار را می‌پرستیدند. دانیال با معجونی، مار را کشت و به همین جرم در قفس شیران انداخته شد).[12]

این کتابها بین ارتدکسها و کاتولیکها به صورت مشترک معتبر است، اما کتابهای دیگری هم وجود دارد که برخی از کلیسا های  ارتدکس آن را معتبر می‌شمارند، مانند کتابهای سوم و چهارم مکابیان و اول و دوم عزرا.

طبق چینش کاتولیکها، کتابهای عهد عتیق به این ترتیب است: پيدايش، خروج، لاويان، اعداد، تثنيه، يوشع، داوران، روت، اول و دوم سموئيل، اول و دوم پادشاهان، اول و دوم تواريخ، عزرا و نحميا، طوبيّت، يهوديت، استر، اول و دوم مكابيان، ايوب، مزامير، امثال، جامعه، غزل غزلها، حكمت سليمان، يشوع بن سيراخ، اشعيا، ارميا، مراثى، باروخ، حزقيال، دانيال، هوشع، يوئيل، عاموس، عوبديا، يونس، ميكاه، ناحوم، حبقوق، صفنيا، حجى، زكريا و ملاكى.[13]

سوداِپيگرافا

جز کتابهای قانونی و اپوکریفایی عهد قدیم، مجموعۀ دیگری از نوشته‌ها موجودند که با عهد قدیم مرتبطند. این مجموعه، سوداپیگرافا(pseudepigrapha) یا «مجعول العنوان» خوانده می‌شوند.[14] این کتابها را هیچ یک از یهودیان و مسیحیان قانونی نمی‌دانند. این کتابها  چون در فهرست کتابهای قانونی قرار نگرفت، کم کم به فراموشی سپرده شد، اما در قرون اخیر، برخی از نسخه‌های آن در اکتشافات باستانی به دست آمد. يك امريكايي آنها را با عنوان «كتابهاي فراموش شده عدن» (the forgotten books of Eden) منتشر کرد. کلیسای اتیوپی برخی از این کتابها را مانند خنوخ، تتمه باروک و پنجاهه‌ها معتبر می‌شمارد. در مورد تعداد کتابهای سوداپیگرافایی اختلاف نظر است و بعضی، آنها را 65 عدد و برخی دیگر، 52 عدد دانسته‌اند.[15] محققان  این کتابها را به پنج دسته تقسیم می‌کنند که شامل کتابهای مکاشفه‌ای، کتابهای وصیت، کتابهای گسترش‌دهنده داستانهای عهد عتیق، آثار حکمت‌آمیز و فلسفی و کتابهای دعا و سرود است. برخی از این کتابها عبارتند از: اول خنوخ، مکاشفه، مکاشفه ایلیا، وصیتهای مشایخ سه‌گانه (ابراهیم، اسحاق و یعقوب)، وصیت سلیمان، یوسف و اسنات، نردبان یعقوب، ینیس و یمبریس، کتاب احیقار و دعای یعقوب.

آشنایی با کتب عهد جدید

عهد جدید، دومین بخش از کتب مقدس مسیحیان است. این مجموعه شامل 27 نوشته از 9 نویسنده است و اگر پولس رسول را نویسندۀ رساله به عبرانیان بدانیم، تعداد نویسندگان عهد جدید به 8 نفر کاهش پیدا خواهد کرد. این کتابها در طول تقریباً کمی بیش‌تر از نیم قرن، یعنی از حدود سال 45 تا حدود 100 میلادی نوشته شدند.[16] عهد جدید از چهار بخش اناجیل، اعمال رسولان، نامه‌ها و مکاشفه تشکیل شده است.

عهد جدید نیز به زبان یونانی نوشته شده است. این در حالی است که حضرت عیسی%  و حواریون به زبان آرامی که یکی از گویشهای زبان عبری است، سخن می‌گفتند. علت این تفاوت آن است که در آن زمان، زبان یونانی به عنوان زبان علمی و زبان دوم مدار توجه قرار گرفت. هنگامی که رسولان مسیحی با مردم این مناطق سخن می‌گفتند و برای آنها می‌نوشتند، طبیعی بود که از زبان مشترک یعنی یونانی استفاده می‌کردند.

بخش اول: اناجیل

«انجیل» به معنای «خبر خوش» و شامل شرح حال زندگی عیسی%  است. در سالهای نخستین مسیحیت، ده‌ها انجیل نوشته شد. سه انجیل اول یعنی متی، مرقس و لوقا را «انجیلهاى هم‌نوا» Synoptic)) می‌گویند؛ زیرا شباهتهاى زيادى با يكديگر دارند و از نظر محتوا و سبک نگارش کاملا شبیه هم هستند و عمده مطالبشان تکرار شده است. در مقابل اناجیل هم‌نوا، انجیل یوحنّا قرار دارد. این انجیل از لحاظ ساختار متن با سه انجیل ديگر تفاوتهايى دارد و در آن، تعاليم و سخنان مسيح با سبك ديگرى ارائه شده است. به انجيل يوحنّا، انجيل الهياتي گفته می‌شود. مسیحیان معتقدند حضرت عيسى%  هيچ يك از اين كتابها را ننوشته و عهد جديد بعد از عروج وی  نوشته شده است. اصلاً لازم نبود ایشان کتابی بیاورد؛ چون پیامبران که واسطۀ بین خدا و بشرند، از طرف خدا پیام و کتاب می‌آورند، ولی حضرت عیسی%، خود خدا و عین وحی است. در نگرش اسلامی، انجیل، کتابی آسمانی است که از سوی خداوند بر حضرت عیسی%  نازل شده است(آل عمران: 3و4؛ مائده: 46 و 47؛ مریم: 30 ؛ حدید: 27).[17]  البته نه مسلمانان و نه مسیحیان، هیچ کدام اناجیل موجود را کتاب عیسی% نمی‌دانند و چنان‌که کلیسا بیان می‌کند، اين كتابها را برخي از رسولان، سالياني بعد از آن حضرت نوشته‌اند؛ مطمئنا کتابی که به حضرت عیسی%  نازل شده است، کتاب موجود نیست و هیچ کسی از میان مسلمانان و مسیحیان چنین ادعایی ندارد. چهار انجیل عبارتند از:

1. انجیل مَتی (Matthew): متی، باج‌گیری بود که به جمع حواریون پیوست. انجیل او از دوران کودکی عیسی%  شروع می‌شود. بخش مهمی از انجیل متی مربوط به اتفاقات تولد، خدمت و مرگ عیسی%  است.
2. انجیل مَرقُس (Mark): مرقس از حواریون نیست. انجیلی که او نوشت، از دیگر اناجیل مختصرتر است و عمده مطالبش در دو انجیل متی و لوقا تکرار شده است. این کتاب شامل زندگی‌نامه عیسی%  است.
3. انجیل لوقا (Luke): لوقا از حواریون نیست و جزو شاگردان حواریون نیز محسوب نمی‌شود، بلکه او  شاگرد و همسفر پولس بود. او نویسنده این کتاب و اعمال رسولان است و در ابتدا شرح می‌دهد که این دو کتاب را برای دوستش، تِئوفیلیوس می‌نویسد. این کتاب نیز صرفا شامل زندگی‌نامه عیسی%  است.
4. انجیل یوحنّا (John): یوحنّا، ماهی‌گیری جوان بود که در سلک حواریون در آمد. انجیل وی از نظر زمانی آخرین کتاب عهد جدید است که به نگارش در آمده و از نظر مفاهیم الهیاتی و سبک ادبی، غنی‌تر از اناجیل قبلی است.

بخش دوم: اعمال

در مسیحیت نخستین علاوه بر تدوین زندگی‌نامه عیسی%، زندگی‌نامه حواریون و رسولان وی را نیز نوشتندکه به آنها «کتاب اعمال» می‌گفتند. چندین کتاب اعمال نوشته شد، ولی تنها یک کتاب به عنوان متن مقدس گزینش شد که اعمال رسولان (Acts) نام دارد. در 8 فصل اول این کتاب، فعالیتهای حواریون و در رأس آنها، پطرس آمده است. در فصل نهم، سخن از ایمان پولس است و از این فصل به بعد، بیش‌تر به زندگی پولس می‌پردازد.  نویسنده آن لوقا میباشد.

بخش سوم: نامه‌ها

در زمان رسولان رسم بر این بود که رسولان نامه‌هایی موعظه‌آمیز به افراد یا کلیسا‌های مختلف می‌نوشتند. برخی از این نامه‌ها بعدها رسمیت یافتند و به عنوان متن مقدس در عهد جدید گنجانده شدند. در این بخش، 21 نامه وجود دارد، مانند: سيزده نامۀ منسوب به پولس، سه نامۀ منسوب به يوحنّا، دو نامۀ منسوب به پطرس، يك نامۀ منسوب به يعقوب، يك نامۀ منسوب به يهودا و رساله به عبرانیان كه نويسنده‌اش مشخص نيست.

1. نامه به رومیان (Romans): پولس در این نامه می‌نویسد از زمانی که آدم مرتکب گناه شد، مرگ بشریت را فرا گرفت و با مصلوب شدن مسیح، زندگی جاوید نصیب ایمانداران شد و شریعت نیز تنها تا قبل از آن کارکرد داشت و با آمدن مسیح از بار شریعت خلاصی یافتیم.
2. نامۀ اول قُرِنتیان (1.Corinthians): در بین مسیحیان شهر قُرِنتُس برخی، خود را طرفدار پولس می‌دانستند و برخی دیگر، خود را طرفدار پطرس. پولس در این نامه، مسیحیان را توبیخ می‌کند.
3. نامۀ دوم قُرِنتیان (2. Corinthians): نامه قبلی پولس لحنی بسیار تند و کوبنده داشت و مسیحیان زیادی در این شهر بودند که به پولس مشکوک بودند و از وی معرفی‌نامه می‌خواستند. پولس در این نامه، مسیحیان شهر را سرزنش و در ادامه به آنها توصیه می‌کند مثل کلیسای مقدونیه، کمکهای مالی بیش‌تری به تیطُس، نماینده پولس بدهند.
4. نامه به غَلاطیان (Galatians): نزاعی گسترده در کلیسای شهر غَلاطیه در مسئله عمل به شریعت جاری بود. پولُس در نامه به اهالی غلاطیه، کسانی را که به شریعت عمل می‌کردند، لعنت می‌کند و ایشان را شیاطین و افسونگر می‌نامند. به این ترتیب، از نزاع خود با پطرس در مسئله شریعت پرده بر می‌دارد و پِطرس و بِرنابا را ریاکار می‌نامد.
5. اِفِسُسیان (Ephesians): در شهر اِفِسُس بین مسیحیان یهودی‌نژاد و غیر یهودی‌نژاد اختلافاتی در مسئله ختنه و عمل به شریعت وجود داشت. پولس به مسیحیان غیر یهودی‌نژاد توصیه می‌کند مثل صخره مستحکم بایستند و فریب مسیحیان یهودی‌نژاد را بر لزوم پیروی از شریعت نخورند.
6. نامه به فیلپیان (Philippians): شهر فیلیپی در شمال یونان است و مسیحیان این شهر کمکهای مالی زیادی به پولس می‌کردند. پولس از آنها تشکر می‌کند و از احساس رقابت شدیدی که بین او و دیگر رسولان مسیحی بود، شکایت می‌کند.
7. نامه به کولُسیان (Colossians): پولس در این نامه، مباحثی در باره مسیح‌شناسی مطرح می‌کند و رنجهایی را که کشیده است، به دیگر مسیحیان  یادآور می‌شود.
8. نامۀ اول به تِسّالونیکیان (1.Thessalonians): جمعی از مسیحیان شهر تِسالونیکی از دنیا رفتند که منتظر بازگشت مسیح بودند. مرگ ایشان این سؤال را به وجود آورد که در بازگشت مسیح، مسیحیانی که مرده بودند، دیگر نمی‌توانند با مسیح به آسمان بروند. پولس به آنها گفت وضع مردگان در آن زمان از ما زندگان بدتر نیست.
9. نامۀ  دوم به تِسالونیکیان (2.Thessalonians): مردم تسالونیکی منتظر بازگشت مسیح از آسمان بودند. برخی از آنها که روز موعود را نزدیک می‌دیدند، دست از کار و زندگی کشیدند، اما پولس به آنها گفت تا دجال ظهور نکند، مسیح ظهور نخواهد کرد.
10. نامۀ اول به تیموتائوس (1.Timothy): پولس در نامه به شاگردش، تیموتائوس، او را از برخی رسولانی بر حذر داشت که به پیروی از شریعت دستور می‌دادند و  شرایط یک کشیش خوب را برای تیموتائوس بیان کرد.
11. نامۀ دوم به تیموتائوس (2.Timothy): پولس از زندان، این نامه را به تیموتائوس نوشت و ضمن بیان سختی‌هایی که کشیده است، از سختی‌های آخرالزمان یاد کرد و به وی گفت که از مجادلات بپرهیزد و برای خدمات تبشیری‌اش پول بگیرد. همچنین هنگامی که خواست نزد پولس برگردد، ردای پولس را برایش بیاورد.
12. نامه به تیطُس (Titus): پولس به شاگردش، تیطس یادآوری کرد که چه افرادی را برای کشیشی برگزیند و وظایف مردم جامعه را به او گوشزد کرد.
13. نامه پولس به فیلیمون (Philemon): فیلیمون به دست پولس ایمان آورد. غلام او، انیسیموس از شهر کولُسی گریخت و به روم رفت و به دست پولس ایمان آورد. در این نامه، پولس از فلیمون خواست که غلامش را تنبیه نکند.
14. نامه به عِبرانیان (Hebrews): این نامه خطاب به مسیحیان یهودی‌نژاد نوشته شده است که رسوم شریعت را با جدّیت به جای می‌آوردند. نویسنده نامه تأکید می‌کند عمل به شریعت لازم نیست و نجات تنها با ایمان میسّر می‌شود.
15. نامۀ یعقوب (James): یعقوب، برادر عیسی% در نامه‌اش، ثروتمندان را توبیخ می‌کند و بر خلاف پولس که از نجات تنها با ایمان سخن می‌گفت، بر نجات از طریق عمل تأکید می‌کند.
16. نامۀ اول پطرس (1.Peter): پطرس، مسیحیان آسیای صغیر را که زیر شکنجه بودند، به صبر دعوت می‌کند.
17. نامۀ دوم پطرس (2.Peter): نویسنده این نامه، مسیحیان را از معلمان دروغین و بدکار برحذر می‌دارد و در پاسخ به کسانی که اعتراض می‌کردند «مگر مسیح به حواریونش نگفت که تا شما زنده‌اید، من باز خواهم گشت، اما چرا مسیح باز نگشت؟»، ایشان را به صبر دعوت می‌کند.
18. نامۀ اول یوحنّا (1.John): یوحنّا توضیحاتی در باره خدا و مسیح و دجال می‌دهد و مسیحیان را از معلمان دروغین برحذر می‌دارد و ایمان به عیسی مسیح%  را متذکر می‌شود.
19. نامۀ دوم یوحنّا (2.John): این نامه خطاب به یک زن مسیحی صاحب‌مقام است که محبت و اطاعت را فراموش نکند و به وی هشدار می‌دهد از معلمان دروغین بپرهیزد.
20. نامۀ سوم یوحنّا (3.John): این نامه خطاب به غایس، رهبر یکی از کلیساهاست و دستورهایی دربارۀ تشویق خادمان واقعی و توبیخ مرتّدان می‌دهد.
21. نامه یهودا (Jude): یهودا در این نامه، معلمان دروغین را چون سَدوم زناکار، حیوانات غیر ناطق و ابرهای بی آب معرفی می‌کند.

بخش چهارم: مکاشفه

مسیحیان نخستین، متونی را به عنوان مکاشفه می‌نوشتند. این متون که حالت رمزآمیزی داشت، بیش‌تر، شرح حال رؤیاها و مکاشفه‌هایی بود که تجربه کرده بودند. مکاشفه‌های زیادی در سالهای اولیه تدوین شد، مانند مکاشفه پطرس، اما تنها یک کتاب مکاشفه به عنوان متن مقدس گزینش شد به نام مکاشفه یوحنّا (Revelation). این کتاب، رؤیایی منسوب به یوحنّاست که در آن، یوحنّا به آسمان برده می‌شود و کتابی با هفت مُهر می‌بیند. سپس هفت فرشته را می‌بیند که هفت شیپور دارند و با نواختن هر شیپور، بلایی بر اهل زمین نازل می‌شود. در ادامه، زنی را می‌بیند که در بیابان از درد زاییدن به خود می‌نالد و اژدهایی که منتظر است تا به محض تولد، کودکش را ببلعد، اما فرشتگان، کودک را به آسمان می‌برند. این کتاب در نهایت با توصیف اورشلیم جدید خاتمه می‌یابد.

اناجیل غیر رسمی

به جز متون ذکر شده، اناجیل و کتابهای دیگری منسوب به رسولان اولیه مسیحی وجود دارد که قانونی شناخته نشدند و به مجموعه عهد جدید راه نیافتند. این کتابها را غیر رسمی، غیر قانونی یا اپوکریفایی می‌نامند.[18] این کتابها کم کم فراموش و نابود شدند. از برخی از آنها صرفاً پاره‌هایی و از برخی دیگر فقط جملاتی به جای مانده که دانشوران سده‌های نخست مسیحی آنها را نقل کرده‌اند. کشفیات جدید توانست به برخی از نسخه‌های این متون غیر رسمی دست پیدا کند. این اناجیل در بسیاری از موارد با اناجیل رسمی اختلاف دارد و زندگی حضرت عیسی%  را به گونه دیگری نشان می‌دهد. کتابهای غیر رسمی عهد جدید نیز مانند خود عهد جدید از چهار دسته کتاب تشکیل می‌شوند: اناجیل، اعمال، نامه‌ها و مکاشفه‌ها‌. برخی از این اناجیل عبارتند از: انجیل یعقوب،[19] انجیل کودکی توماس، [20]انجیل عربی کودکی (انجیل قیافا)، انجیل میلاد مریم، انجیل صعود مریم،[21] انجیل عبرانیان،[22] انجیل ابیونی‌ها، [23]انجیل یهودا،[24] انجیل مریم مجدلیه[25] و انجیل بِرنابا. در برخی از این اناجیل، مطابقت زیادی با نقل قرآن از داستان زندگی عیسی%  وجود دارد، مانند: نذر شدن مریم به معبد، نامزد نداشتن مریم، سخن گفتن عیسی%  در گهواره، ساختن پرنده از گل و زنده کردن آن و مصلوب نشدن مسیح.

 انجیل  بَرنابا

يكي از اناجيل اپوکریفایی موجود، انجیل بِرناباست. بَرنابا (Barnabas)از رسولانی بود كه نامش در عهد جديد آمده است. وی نیز مانند بسیاری از رسولان انجیلی تدوین کرد. در آثار باقی‌مانده از مسیحیت نخستین، اشارات متعددی به کتابی به نام انجیل بَرنابا شده است، اما این انجیل نیز به سرنوشت دیگر اناجیل غیر رسمی دچار شد. در قرون وسطی، دیگر هیچ نشانی از آن یافت نشد تا اینکه در قرن 16 میلادی، کتابی به نام انجیل بَرنابا یافت شد. بسیاری معتقد هستند این انجیل یافت شده همان انجیل بَرنابای رسول است و البته برخی نیز این ادعا را نمی‌پذیرند. از آنجا که در این انجیل، بشارتهای زیادی به پیامبر اسلام وجود دارد و عیسی%  را خدا نمی‌داند و مطلبهای مطرح شده در آن با اناجیل چهارگانه متضاد است، از نظر مسیحیان، مردود شناخته می‌شود.

شيوه ارجاع به كتاب مقدس

کتاب مقدس از تعدادی کتاب و هر کتاب از تعدادی فصل و هر فصل از تعدادی آیه تشکیل شده است. برای ارجاع به آيه‌اي از كتاب مقدس باید  نام كتاب، شماره فصل و شماره آيه را در نظر گرفت.  بنا بر اين، اگر بخواهيد به انجيل متي، فصل سوم، آيه دوازدهم ارجاع دهید، باید بنویسید: متي، 3: 12 يا اگر در جايي دیدیم که نوشته شده است: «دوم سموئيل، 17: 14»، منظور از آن، کتاب دوم سموئیل، فصل 17 و آیه 14 است.