گفت و گوهای من و مسیحیان

کتاب مقدس

الف) تَنَخ

کتاب مقدس یهودیت تنها تورات یا اسفار پنج‌گانه موسی% نیست، بلکه مجموعه‌ای از تورات، کتب انبیا و دیگر مکتوبات است که یهودیان به آن «تَنَخ» (تنک) و مسیحیان، «عهد عتیق» می‌گویند. این مجموعه به پیامبران یا کاتبانی منسوب است که از 1400 تا 430 سال  قبل از میلاد مسیح  می‌زیستند و به عبري و كلداني نگاشته شده است. تنخ از سه بخش تورا (تورات)، نِويئيم (کتب انبیا) و كِتوبيم (نوشته‌ها) تشکیل شده است. کلمه تَنَخ (تَنَک) برگرفته از حروف اول سه بخش کتاب است. مسیحیان نیز همین مجموعه کتاب را به عنوان متن مقدس می‌پذیرند، ولی از نظر چینش و دسته‌بندی کتابها متفاوت عمل می‌کنند. طبق چینش مسیحی، مجموعه عهد عتیق دارای 39 کتاب است، ولی  از آنجا که طبق چینش یهودی، برخی از موارد دو یا چند کتاب را یک کتاب قلمداد می‌کنند، تعداد آنها 24 کتاب می‌شود. نام کتابها و دسته‌بندی آن بر اساس تقسیم یهودی عبارت است از:

تنخ، کتاب مقدس یهود

الف) تـورات (تورا):  این بخش شامل پنج سفر تورات منتسب به حضرت موسی% است که شامل 5 کتاب می‌شود:  1 ـ  پيدايش (بِرِشيت)، 2 ـ  خروج (شِمُوت)، 3 ـ  لاويان (وَييقرا)، 4 ـ  اعداد (بَميدبار) و 5 ـ  تَثْنيه (دِواريم).

ب) نويئيم: دومين قسمت از تنخ را نويئيم یا کتب انبیا تشکیل می‌دهد و شامل 8  کتاب است که عبارتند از: 1 ـ  یوشع (يِهُوشوعَ)، 2 ـ  داوران (شُوفْطيم)، 3 ـ  سموئیل [1](شِموئل)، 4 ـ  پادشاهان[2] (مِلاخيم)، 5 ـ  اِشَعیا (يِشَعيا)، 6 ـ  اِرمیا (يرميا)، 7 ـ  حِزقيال (يِحِزْقِل)، 8 ـ  (كتب دوازده‌گانه): داراي نبوت 12 تن از پيامبران بني اسرائيل است كه به علت كم‌حجمي‌شان در يك جلد گردآوري شده‌اند و شامل نبوتهـــاي هُوشِعَ، یوئِیل (يُوئِل)، عامُوس، عوبدیا (عوُوَدْيا)، يونس (يُونا)، میکاه (ميخا)، ناحوم، حَبَقوق، صِفَنْيا، حَجَّیْ (حَگَي)، زكريا (زِخَرْيا) و ملاکی (مَلآخي) است.

ج) كتوبيم (مكتوبات): به سومين بخش تنخ گفته ‌مي‌شود كه شامل 11 كتاب است: 1 ـ  مزامير داوود (تهيليم)،2 ـ  امثال سليمان (ميشلِه)، 3 ـ  جامعه (قُوهِلِت)، 4 ـ  غزل غزلها (شيرهَشيريم)، 5 ـ  اَيوب، 6 ـ  روت، 7 ـ  مراثيِ اِرميا (اِخا)، 8 ـ  كتاب اِسْتِر، 9 ـ  دانيال (دانيئِل)،10 ـ  كتاب عِزْرا  ـ  نِحِمْيا،[3]11 ـ  تواريخ ايام[4] (ديوْرِه هَياميم).[5] 

تمام این کتاب ها برای یهودیان مقدس و کلام الهی شمرده میشود .

ب) تلمود

تا قبل از تخریب دوم معبد، یهودیان برای سؤالات دینی‌شان به شورای سنهدرین مراجعه می‌کردند، ولی با تخریب معبد، این شورا نیز از هم متلاشی شد. آن گاه قوم يهود با این پرسش اساسي روبه‌رو بود كه در نبود سنهدرين، مسائل شرعي خود را چگونه و با مراجعه به چه كساني حل و فصل كند؟ در چند قرن قبل، شش نسل  ارعلمای یهود به شرح، تفسير و تأويل تورات پرداختند. این شرحهای شفاهی در جایی مکتوب نشده بود و بیش‌تر سینه به سینه به نسل بعد منتقل می‌شد. بعدها با تلاش يهودا هناسي (متولد 135)كه بيش از 50 سال، رهبر قوم بود، حاصل تلاش اين عالمان در مجموعه‌اي شامل تمامي شريعت شفاهي با نام ميشنا (Mishnah)  ظهور كرد.[6]

ميشنا در شش سدر (بخش) تدوين شده است:

1. زراعيم (بذرها): در باره كشاورزي، غذاها و سرزمين فلسطين؛
2. موعد (عيدها): در باره روز شنبه، مناسبتها و اعياد سال؛
3. ناشيم (زنان): در باره مسائل و احكام مربوط به ازدواج، طلاق، نذر و قسم؛
4. نزيقين (خسارتها): در باره قوانین حقوقي، كيفري و آیين دادرسي؛
5. قداشيم (مقدسات): در باره معبد و مراسم عبادي تقديم قرباني؛
6. طهاروت (طهارت): در باره احكام طهارت و نجاست شرعي.

ميشنا بسيار گسترده است، اما ايجاز و اختصاري شديد در عبارات و جملات داشت. اين ايجاز و ابهام، عده‌اي از فقهای یهود را بر آن داشت كه به شرح و تفسير آن روي آورند. دو گروه از دانشمندان، یکی، در بابل و دیگری، در فلسطین، شرحی بر میشنا نوشتند. این شرح، گمارا (Gemara يعني تكميل و تفسير) نام گرفت.[7]به مجموعه میشنا و گمارا، تلمود گفته می‌شود و بنا بر این، دو تلمود؛ یکی، بابلی و دیگری، اورشلیمی وجود دارد. تلمود بابلی دارای شش بخش و ۶۳ رساله اصلی در ۳۶ مجلد است.

تلمود محصول هزار سال سنت شفاهی یهود است که از سال 450 ق.م و پس از بازگشت از اسارت بابلی و تشکیل حکومت کاهنان شروع شد، اما نگارش نیافت و سینه به سینه منتقل شد و در حدود  سال200 نوشته شد و تا سال 300 در اورشلیم و سال 500 در بابل شرح یافت. در تلمود، مطالبی بر ضد غیر یهودیان، مسیح و مریم وجود دارد که این مسئله انتقادهای زیادی را علیه آن برانگیخته است. در سال ۱۴۱۵، پاپ بندیکت سیزدهم در فرمانی، خواندن تلمود را برای یهودیان ممنوع اعلام کرد و دستور داد تمام نسخه‌های موجود از آن نابود شوند. در سال ۱۵۵۳ نیز نسخه‌های زیادی از تلمود گردآوری و در رُم در آتش سوزانده شد.[8]

عقاید

اصول 13 گانه

در تنخ، آموزه‌های الهیاتی یهودیت تبیین شده است، ولی این آموزه‌ها تا زمان موسی بن میمون (هارامبام/1135 ـ 1204) به صورت منسجم ارائه نشده بود. موسی بن میمون تحت تأثیر تفکرات علمای اسلامی همچون ابن رشد با ارائه دسته‌بندی منسجم، عقاید یهود را در سیزده اصل تبیین کرد که عبارتند از:

1. خداوندِ متبارك، موجود (حاضر) و ناظر است.
2. او واحد و يكتاست.
3. او جسم ندارد و شباهتي هم به جسم ندارد.
4. او مُقدّم بر هر موجود قديمي در جهان است.
5. عبادت موجودي به جز او جايز نيست.
6. او از نيت و افكار انسانها آگاه است.
7. نبوّت حضرت موسي%، سرور ما حقيقت دارد.
8. حضرت موسي% به لحاظ نبوت از ديگر انبياي بني اسرائيل برتر است.
9. تورات مقدس از آسمان (ازجانب خداوند) وحي شده است.
10. تورات در هيچ زماني تغيير نيافته است و نخواهد يافت.
11. خداوند، شريران را مجازات خواهد كرد و پاداش نيكوكاران را خواهد پرداخت.
12. ماشيَحِ پادشاه (منجي جهان) خواهد آمد.
13. مردگان در آينده زنده خواهند شد.[9]

خدا

 دين يهود، ديني توحيدي است. در تورات، وجود خداوند بديهى فرض شده است. خداى تورات، خداى يگانه است و شريك ندارد. خالق زمين و آسمان، قادر، عالم، ابدى، عادل، رحيم، كامل و قدوس است. خدا در یهودیت  جسم ندارد و همه جا حاضر و بر همه چیز واقف است. او مهربان، بخشنده، امين، ديرخشم، پر احسان و مجازاتگر است.[10] يهوديان معتقدند جهان از عدم خلق شده است و چون خداوند كامل است، پس جهان مخلوق او بايد بى‌عيب باشد.

نبوت

يهوديان به نبوت معتقدند و براي انبيا احترام خاص قائلند. آنان علاوه بر موسي%به انبياي ديگر نيز معتقدند[11]. از ميان بني اسرائيل، 48 نبي و 7 نبيه برخاسته‌اند. بعضي از انبيا مانند يوئل، عاموس، ميكا، زکريا و حجي در مقطع زماني خاصي و فقط براي يك موضوع رسالت يافته‌اند. يهوديان معتقدند وحى از حدود چهار قرن قبل از ميلاد قطع شده است و پس از ظهور مسيحاى موعود دوباره برقرار خواهد شد.

آفرینش و نجات

طبق آموزه‌های یهودی، انسان از خاک آفریده شد و سپس در باغ عدن قرار گرفت. پس از نافرمانی آدم و خوردن درخت منهیه، او و حوا از بهشت عدن اخراج شدند.[12]آنان مجبور شدند تا تلاش کنند، رنج ببرند و توبه کنند تا بخشیده شوند. پس نجات و سعادت انسان در گرو پرستش خداي يگانه و اطاعت از اوست.[13] بنا بر اين، انسان بايد خدا را خشنود سازد تا نجات يابد و هر قومي كه خدا را خشنود نسازد و مرتكب اعمال قبيح شود، نجس مي‌شود و به بدبختي و آوارگي مبتلا خواهد شد.[14]

فرجام

يکی از پايه‌هاي اساسي و اصول مهم آيين يهود، ايمان به ظهور ماشيح و دوره نجات يا گِئولاست. بخشي از وقايع عصر ظهور ماشیح طبق اعتقاد یهودی عبارت است از:

1. احياي سنتهاي اوليه عبادت يهود؛
2. پايان بدي و گناه (زکریا، 13:2)؛
3. درك الهيات و آگاهي واقعي از وجود خداوند (اشعیا، 11:9)؛
4. پرستش و ستايش جهاني خداوند؛
5. همزيستي مسالمت‌آميز و صلح جهاني (اشعیا 2: 4).

در تورات سخنی در باره معاد و رستاخیز مردگان بیان نشده است و بیش‌تر عقوبتها و پاداشهایی که خدا برای بنی اسرائیل در نظر گرفته، دنیوی است.[15] با این حال، در دیدگاه یهود در روز رستاخیز، انسانها ( بجز گروه خاصی از خطاکاران) زنده میشوند وگروهی مستوجب مجازات جاودانه می گرددند ولی بقیه از جهان آخرت که شامل دو مرحله است برخوردار می گردند. مرحله اول زندگی مادی است شبیه به زندگی حضرت آدم و حوا قبل از خطا در باغ عدن و سپس بتدریج جسم انسان نیز تعالی یافته و جنبه روحانی و معنوی می یابد و مرحله دوم جهان آخرت که کاملا معنوی و روحانی و بهره بردن و پیوستن به نور لایزال الهی است شروع می گردد.

احکام

یهودیت، آیینی وحیانی است که بر اساس آموزه‌های حضرت موسی% شکل گرفته است. عالمان يهود 613 حكم اعتقادي، اخلاقي و فقهي از تورات استخراج كردند كه مشتمل بر 365 نهي و 248 امر است. برخي از احكام متعلق به سرزمين مقدس و معبد است‌ كه پس از ويراني آن، ديگر قابل اجرا نيست. ده فرمان مهم‌ترین بخش شریعت یهود است.

ده فرمان

ده فرمان اساس آموزه‌های یهودیت است که توسط خدا روی دو تخته سنگ حجاری شد و به حضرت موسی% داده شد. این فرمان‌های ده‌گانه عبارتند از:

1. به خدا اعتقاد داشته باشید.
2. جز او کسی یا چیزی را نپرستید. تصویری یا مجسمه‌ای را به عنوان خدا نسازید. به آن ارادت نورزید و آن را تعظیم نکنید.
3. نام خدا را بیهوده نبرید.
4. شبات نگه دارید؛ یعنی در روز هفتم (شنبه) استراحت کنید.
5. به والدین خود احترام بگذارید.
6. قتل نکنید.
7. زنا نکنید.
8. دزدی نکنید.
9. شهادت دروغ ندهید.
10. به مال و ناموس دیگری طمع مورزید. (خروج، 20: 2 ـ 17 و تثنیه، 5: 11 ـ 21)

بستن تفیلین دست و سر نمازگزار یهودی

نماز (تفیلا)

در سنت اولیه یهودی، قربانی نقش اساسی در شریعت یهود داشت، اما پس از ویرانی معبد، نماز جای قربانی را گرفت. یهودیان سه بار در روز نماز می‌خوانند: شَحَريت (صبح)، مينحا (بعد از ظهر) و عَرويت (شامگاه).[16]همه نمازها با يك بخش اصلي به نام شمُونِه عِسره (دعای هجده‌گانه) میباشد. «شمُونِه عِسره» با مدح و ستايش خداوند و ذكر اعتبار معنوي اجداد اوليه يهود (حضرت ابراهيم، اسحق و يعقوب) آغاز مي‌شود. سپس نمازگزار دعاهايي در طلب عقل و دانش، پذيرش توبه، عفو، بركت، عدالت، حمايت الهي از صادقان، ظهور منجی جهان و توجه به دعاي مؤمنان می‌خواند. با خوانش دعاهايي در مدح خداوند و تقاضاي صلح و سلامتي، اين بخش اصلي تفيلا پايان مي‌يابد. برای نماز خواندن، زنان باید موهای سرشان را بپوشانند و مردان باید کلاه به سر داشته باشند. علاوه بر این، مردان باید صیصیت (پارچه‌اي است كه بالاتنه را مي‌پوشاند و در چهارگوشه آن، بندهايي به روش خاص گره خورده‌اند) و تفیلین (از دو محفظه چرمي تشكيل شده است كه با بندهاي چرمي به بازو و پيشاني بسته مي‌شوند. داخل اين محفظه‌ها آياتي از تورات قرار دارند) داشته باشند.[17] قبله یهودیان به سمت مسجد الاقصی است و بهتر است یهودیان نماز  را به جماعت بخوانند. به جز سه وعده نماز روزانه، یهودیان چند نماز ویژه نیز دارند که عبارتند از:

1. نماز شبات (شنبه)؛
2. نماز اول ماه و سال عبري؛
3. نماز اعياد : پسح و شاووعوت در بهار و سوكوت در ابتداي پاييز؛ یوم کیپور

روزه (تعنیت)

در یهودیت، روزه به معنای خودداری از خوردن و آشامیدن است. مهم‌ترین روزه يهوديان، روزه يوم كيپور نام دارد. اين روزه با هدف بخشایش گناهان انجام مي‌شود و 25 ساعت طول می‌کشد. این روزه برای بخشایش گناه گوساله‌پرستی بنی اسرائیل واجب شده است. يهوديان جهان در اين روز از هر كاري دست می‌كشند و تمام‌وقت در كنيساها عبادت مي‌کنند. به جز روزه یوم کیپور، چهار نوبت روزه به مناسبت یادآوری حوادث ویرانی بیت المقدس دارند به نامهای گدليا، دهم طبت، 17 تموز و 9 آو (25 ساعته). همچنین در ایام عید پوریم برای استجابت دعا روزه می‌گیرند. مدت زمان پرهیز این روزه‌ها از صبح تا شب به طول می‌انجامد. روزه‌های مستحبی زیادی نیز در یهودیت وجود دارد،[18] اما در ايام عيد و روزهاي شنبه و روزهاي اول ماه نو عبري، گرفتن روزه ممنوع است.

طهارت شرعي

مطابق شریعت یهود، هر کس  مردار حيوان يا يکي از هشت نوع خزنده را لمس کند، شرعا نجس مي‌شود. زنان حايض و زنان در دوران پس از زايمان ناپاکند. مردي که  ترشح جاري مثل مني دارد، نجس است و زني که به ترشح جاري مبتلاست، ناپاک است. جنازه انسان نیز نجس است. آب تطهير حاوي خاکستر ويژه شخص نجس را پاک مي‏کند، اما شخص پاک را [با شرايطي] ناپاک مي‏کند. [19]

حيوانات حلال‌گوشت

چارپايان و طيور براي اينکه قابل خوردن باشند، بايد بر اساس شريعت یهود ذبح شوند و اگر اين حيواناتْ اهلي نباشند، پس از کشتن بايد خونشان بر زمين ريخته شود. در يهوديت، هر چارپايي كه سم‌شكافته و نشخواركننده باشد، حلال‌گوشت است. شتر و خرگوش گرچه نشخوار مي‌كنند، چون سم‌شكافه نيستند، حرام‌گوشت هستند يا خوك گرچه سم‌شكافته است، چون نشخوار نمي‌كند، حرام‌گوشت است. يهوديان نبايد چارپايان ناپاک، ماهي بی فلس، حشرات بالدار، حشراتي خزنده روي زمين، خزندگان، کرم‏هاي ميوه يا محصول‏ و موجودات نفرت‏انگيز را بخورند. حيواني را که به مرگ طبيعي، مرده‌اند و نيز حيوان پاره پاره شده را نباید بخورند. همچنين عرق‏ النسا [که در کف ران است]، خون و پیه حیوان را نبايد بخورند. خوردن گوشت به همراه شير يا فرآورده‌های آن نیز حرام است.[20]

حیوان باید طبق سنت یهودی ذبح شود. ذابح بايد يهوديِ عاقل و بالغ و مطلع از احكام ذبح باشد و با فلزی، چهار رگ گردن حیوان را ببرد. در غیر این صورت، گوشت حیوان قابل خوردن نخواهد بود.

ازدواج و طلاق

مطابق کتاب مقدس، تعدد زوجات و ازدواج موقت جایز است و انبیای کتاب مقدس معمولا زنان متعددی داشتند. در یهودیت، مرد می‌تواند همسرش را طلاق دهد. ازدواج با هر کسی در یهودیت جایز نیست. افرادی که ازدواج با آنها ممنوع است، عبارتند از: دختر دختر، هر زني و دختر وي، هر زني و دختر پسر وي،  هر زني و دختر دختر وي،  خواهر پدر، خواهر مادر، زن عمو، عروس، زن برادر و خواهر زن.[21]

زكات

یک یهودی باید یک‌دهم  از اموالش را در راه خدا بدهد. زکات را به كاهن يا لاوي مي‌پردازند. بخشي از موارد مصرف زكات مربوط به زندگي كاهنان و لاويان است و بخشي نيز صرف امور خيريه مي‌شود.[22]

اعیاد یهود

در یهودیت، روزهای خاصی مقدس شمرده می‌شود که عبارتند از:

1. روز شنبه: در این روز، افراد خانواده دسته‌جمعی غذا می‌خورند و بزرگ خانواده غذا و نوشیدنی را با خواندن دعا تبرك می‌كند و افراد خانواده از آن می‌خورند. تعطیلی شنبه یكی از ده فرمان است. (خروج، ۲۰:۸ ـ  ۱۱) یهودیان در روز شنبه این کارها را نمی‌توانند انجام دهند: شخم زدن، پاشیدن بذر، درو کردن، خوشه دسته کردن، خرمن‌کوبی، باد دادن به خرمن، انتخاب، غربال کردن، خرد کردن، خمیر کردن، آشپزی، برش، شستن، زدن پشم، رنگرزی، نخ‌ریسی، نخ‌بافی، ساختن غربال، بافتن، تقسیم دو رشته، گره زدن، باز کردن، دوزندگی، پاره کردن، شکار، ذبح و قصابی، کندن پوست، نمک زدن به گوشت، ترسیم، صاف کردن، بریدن، نوشتن، فرستادن چیزی، ساختن مثلا دیوار، خراب کردن، خاموش کردن آتش، افروختن آتش، کمک نهایی برای به پایان رساندن یک کار، جابه‌جا شدن به بیرون از محل سکونت[23] و کارهایی از قبیل روشن کردن لامپ و سوار شدن ماشین با محدودیتهایی روبه‌روست.[24]
2. عید پسح: این عید به مناسبت خروج بنی اسرائیل از مصر در چهاردهم ماه نیسان در فصل بهار (خروج، فصل ۱۲)  برگزار می‌شود. این عید هفت روز طول می‌كشد و در شب هفتم یک بره قربانی می‌کنند و گوشتش را می‌خورند.[25]
3. عید هفته‌ها (شاووعوت): این عید، پنجاه روز پس از عید فصح به مناسبت گذشتن هفت هفته و آماده شدن محصول و نزول برکت برگزار می‌شود.
4. عید اول سال: این عید كه به عبری، روش هشانا نامیده می‌شود، در اوایل مهر قرار دارد.
5. یوم كیپور (کفاره): این عید مهم در دهمین روز ماه تشری (اولین ماه سال) واقع است. یهودیان در این روز از خوردن، آشامیدن، استحمام و كار پرهیز می‌كنند و در كنیسه‌ها به عبادت و استغفار مشغول می‌شوند و روزه 25 ساعته می‌گیرند.
6. عید سوکوت (سایه‌بانها): یهودیان در روز بیست و دوم ماه تشری به نشانه زندگی كردن بنی اسرائیل در خیمه‌های تیه در عصر حضرت موسی%، مدت یك هفته در خیمه زندگی می‌كنند. نام این عید به زبان عبری، سوكوت یعنی سایه‌بانهاست.
7. عید پوریم: این روز را به مناسبت رفع خطر قتل عام یهودیان به توطئه هامان، وزیر خشایارشا، عید می‌دانند.[26]

فرقه‌های یهودی

یهودیت از دیر باز فرقه‌های متعددی داشت. اختلافاتی که منجر به وجود آمدن فرقه در یهودیت شد، عموما بر سر فساد کاهنان، اثرپذیری از فرهنگهای غیر یهودی یا پافشاری بر سنتهای یهودی، مدعیان مسیحایی و تفکرات عرفانی است. برخی از مهم‌ترین فرقه‌های یهودی عبارتند از:

سامریان

بعد از وفات حضرت سلیمان، یهودیان بر سر جانشینی سلیمان با یکدیگر توافق نکردند. دو سبط یهودا و بنیامین در بخش جنوبی سرزمین به فرماندهی رحبعام مملکت یهودیه را تشکیل دادند و ده سبط باقی‌مانده نیز مملکت اسرائیل را در بخش شمالی شکل دادند. این دو با یکدیگر نزاعهای زیادی داشتند. کم کم به مردم کشور شمالی، سامری و به مردم بخش جنوبی، یهودی گفتند. سامری‏ها فقط پنج کتاب تورات را قبول دارند و دیگر کتب انبیا را مردود می‌شمارند. نسخه تورات سامری نیز دارای اختلافاتی با متن ماسوری یا متون یونانی سپتواجینت است. سامریان، تلمود را نمی‌پذیرند و بر خلاف یهودیان که به قداست کوه صهیون در اورشلیم اعتقاد دارند، به قداست كوه جرزيم در نزديكى شهر نابلس اعتقاد دارند و آن را قبله خود مى‌دانند.

بعد از حمله آشوری‌ها به کشور اسرائیل، ده سبط شمالی به اسارت رفتند و تنها بخشی از فقیران و مستضعفانشان باقی ماندند. در زمان حضرت عیسی%، یهودیان نفرت شدیدی از سامری‌ها داشتند و وقتی وی از یک زن سامری آب طلبید، آن زن تعجب کرد و پاسخ داد:  «چگونه تو كه يهود هستي، از من آب مي‌خواهي و حال آنكه زن سامري هستم؟» (یوحنّا، 4: 9) عیسی مسیح%  نیز وقتی شاگردان خود را به تبلیغ گسیل داشت، به آنها فرمان داد: «از سرزمینهای غیر یهود عبور نکنید و به هیچ یک از شهرهای سامریان وارد نشوید، بلکه نزد گوسفندان گمشده خاندان اسرائیل بروید». (متی، 10: 5)

بر اساس سرشماری صورت گرفته در اسرائیل، در سال ۲۰۱۲ تنها ۷۵۱ سامری موجود بودند که در دو نقطه یعنی قریه لوزه در کرانه باختری رود اردن و شهر خولون در اسرائیل زندگی می‌کردند. همچنین هشت خانواده سامری در شهر غزه زندگی می‌کنند.[27]

صدوقیان و فریسیان

یهودیت نخستین شامل دو فرقه اصلی به نام‌های فریسیان و صدوقیان بود. صدوقیان (Sadducees)، گروهی از کاهنان و حاخامهای بزرگ بودند که امور مربوط به معبد معمولا در دست آنان بود. آنان محافظه‌کاران ثروتمندی بودند که به متن تورات پای‌بند بودند و هیچ گونه تفسیری از آن را نمی‌پذیرفتند و با معبد ارتباطی قوی داشتند. مقام کاهن بزرگ در اختیار آنان بود و موقعیت مسلطی در هیئت حاکمه (سنهدرین) به دست آورده بودند. به دلیل ارتباطات زیاد با بت‌پرستان رومی و یونانی از پوشش و فرهنگ آنها اثر پذیرفته بودند و تلاش مي‌كردند انديشه‌هاي ديني را با افكار يوناني تلفيق كنند.  فریسیان (Pharisees) نیز گروهی از ربی‌ها و معلمان پایین‌‌رتبه‌تر بودند که خود را از سنهدرین زیر سلطه صدوقیان جدا کرده بودند و با کاهنان رابطه‏ زیادی نداشتند، بلکه بیش‌تر با مردم عادی، محققان و معلمان، انس و الفت داشتند. آنان مشارکت سیاسی با رومیان را نمی‏پسندیدند و جدایی‌طلب بودند. همچنین مخالف اثرپذیری یهودیان از رومی‌ها و یونانی‌ها بودند. 

مهم‌ترین اختلاف‌های این دو فرقه یهودی شامل این موردهاست:

1. صدوقیان تنها  اسفار پنج‌گانه (تورات) را می‌پذیرفتند و دیگر کتابهای عهد قدیم را مردود می‌شمردند.  فریسیان کتب انبیا و دیگر کتاب ها را معتبر می‌دانستند.[28]
2. صدوقیان به متن تورات پای‌بند بودند و در نتیجه، تلمود را انکار می‌کردند. فریسیان علاوه بر متن تورات، تورات شفاهی دیگری داشتند که به آن تلمود می‌گفتند.[29] 
3. صدوقیان منکر  قیامت و رستاخیز، ثواب و عقاب و وجود ملایکه و ارواح بودند. (مرقس، 12: 18 ـ 27)  فریسیان به رستاخیز و بهشت و جهنم و ملایکه اعتقاد داشتند.
4. صدوقیان به آزادی مطلقه انسانی و تفویض کامل اعتقاد داشتند، ولی فریسیان مخالف این اعتقاد بودند.
5. صدوقیان به قربانی اهمیت زیادی می‌دادند، اما فریسیان به جای قربانی به نماز اهمیت بیش‌تری می‌دادند.

صدوقیان وابستگی شدیدی به معبد سلیمان داشتند و پس از واقعه ویرانی معبد اورشلیم در سال 70 میلادی از صحنه روزگار محو شدند. فریسیان همچنان به حیات خود ادامه دادند و یهودیان امروزی را تشکیل می‌دهند. ایشان  از نظر شیوه عبادت و برخی مسائل دینی و فرهنگی به دو دسته تقسیم می‌شوند: اشکنازی (Ashkenazi) شامل  80 درصد کل یهودیان جهان است و به یهودیان اروپا به ویژه آلمان  گفته می‌شود. سفاردی (Sephardi) شامل اعقاب یهودیان اسپانیاست که از این کشور رانده شده و به کشورهای شرقی و اسلامی  رفته‏اند. یهودیان ایران، سفاردی هستند.[30]

اسنی‌ها

پس از آنکه کاهنان یهود به ثروت‌اندوزی روی آوردند، گروهی از یهودیان از شهرها گریختند و در جوامعی دور از اجتماعات یهودی به زندگی پرداختند. آنان ازدواج نمی‌کردند،[31] از لذّتها و شهوتهای زندگی دوری می‌کردند، زندگی اشتراکی داشتند و از اموال خود به نفع گروه دست می‏کشیدند.[32]

اسنی‌ها به معاد و حساب روز قیامت ایمان داشتند و  معتقد بودند وجود مادّی انسان همان بدن اوست و این وجود، موقت و زوال‌پذیر است. از نگاه آنها، زندگی واقعی همان زندگانی روحی انسان شمرده می‌شد و به همین دلیل، اینان از مرگ باكی نداشتند. افراد این گروه لباس سپیدی بر تن می‏كردند، معمولاً به كشاورزی اشتغال داشتند[33] و نمازهای متعدد و مراسم تطهیر با آب داشتند و بخشی از شب را به مطالعه کتاب مقدس می‌پرداختند. پیوستن به این گروه روند بسیار سختی داشت. در سال 1947 در 11 غار از غارهای منطقه قمران طومارهایی کشف شد که بیش‌تر پژوهشگران معتقدند این طومارها مربوط به اسنی‌هاست.[34]

قبالا[35] و حسیدیم

قبالا نام گرايشي عرفاني و رمزي است كه در قرون وسطا در يهود به وجود آمد. مهم‏ترين سند مكتوب اين آیين، كتاب زُوهَر است كه ابتدا به زبان آرامي، در اواخر قرن سيزدهم در اسپانيا نگاشته شد. اين كتاب، تفسيري بر تورات و بيانگر تعليم عرفاني در باره گوهر ناشناخته يزدان است؛ يزداني كه در غايت، «نامتناهي» است و نمي‏توان هيچ سخني در باره او گفت. عددهاي ابجدي، در قبالا کاربرد فراوانی پیدا کرد . بسياري از علما و انديشمندان يهودي آن را جرياني انحرافي از يهوديت فقهي و حاخامي مي‏دانند و حتي آشنايي با اين شيوه فكري را براي يهوديان توصيه نمي‏كنند. در  قرنهای ۱۲ و ۱۳ میلادی، جنبشی حسیدیم از آیین قبالا به وجود آمد که ریاضت را با تصوف (قبالا) ترکیب کرد. این مکتب در میان مردم عادی که علاقه‌مند بودند از قوانین مذهبی ظاهری به سمت زندگی روحانی حرکت کنند، طرفدار پیدا کرد.[36]

یهودیت معاصر

در عصر حاضر، یهودیان را به سه دسته تقسیم می‌کنند:

1. یهودیت ارتدکس: این جنبش یهودی، سختگیرانه‌تر از بقیه شاخه‌های یهودیت است و بر حفظ سنتها و تعالیم یهود اصرار می‌ورزد.
2. یهودیت اصلاح‌طلب: در قرن نوزدهم، تفکر لیبرالیستی در غرب رشد زیادی پیدا کرد و تفکر سنتی زیر سؤال رفت. جمعی از یهودیان نیز از تفکر سنتی دست کشیدند و معتقد شدند یهودیت و سنتهای یهودی باید مدرن و سازگار با فرهنگ آن محیط باشد.[37]
3. یهودیت محافظه‌کار: در سالهای بعد از۱۸۵۰، در واکنش به مواضع لیبرال مذهبی یهودیت اصلاح‌طلب، تفکر محافظه‌کارانه طرفداران بیش‌تری پیدا کرد. پیروان این جریان بیش‌تر در امریکا حضور دارند و به نوعی، خود را به دور از افراط سنتی‌ها و تفریط اصلاح‌طلبان می‌دانند.

جنبش صهیونیسم فرقه‌ای مذهبی نیست، بلکه جریانی سیاسی است که به معنای حکومت بنی اسرائیل در تپه صهیون است.